Dr. Alper Öktem

Dr. Alper Öktem 1980’lerden beri, özellikle Türkiye’de insan hakları, barış ve demokrasi mücadelesi konularına destek oluyor. Dr. Öktem’in girişim ve katkılarıyla 2010 yılında hayata geçirilen Hrant Dink Vakfı Tarih Araştırma Teşvik Fonu ile 1915’teki davranışlarıyla insanlığa örnek olan kişilerin bulunması, yaptıklarının günümüz toplumuyla paylaşılması ve tarihin bir başka yüzünün yansıtılmasına yönelik araştırmalar teşvik ediliyor. 2013 yılı itibarıyla kapsamı genişletilmiş, ismi ise “Tarih ve Hafıza Araştırmaları Teşvik Fonu” olarak güncellenmiş olan fon ve gençliğinde ve şimdilerde yaptığı çalışmalar hakkında Dr. Öktem’le bir sohbet gerçekleştirdik.

Toplumsal sorunların çözümü için kim yapsın değil “ben yapayım olsun” diyerek çözüm bulmaya çalışan bir insanım. Yaptıklarımla gençlere sirayet edebiliyorsam ve kültürü yaygınlaştırabiliyorsam bir şekilde mutlu oluyorum. Babam CHP İl Başkanlığı da yapan bir avukattı.  Ailemizde siyasi ve hümanist amaçlar için cepten para harcamak doğaldı. Ben de bu alışkanlıkları ve yardımseverlik duygularını ailemden aldım ve bugün de devam ettiriyorum.

Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 1978’de eşimle tanışıp radyoloji ihtisasım için Almanya’ya gittim. Psikiyatrist olan eşim özellikle işkence sonrası travma konularına oldukça hakim. Şili’de, David Becker isimli bir psikolog o yıllarda işkence mağdurlarının tedavisine başlamıştı ve bu konu tıp dünyasına yeni yeni giriyordu. Biz de eşimle birlikte o yıllardan itibaren Almanya’da, mültecilere ve darbeden kaçanlara, hem psikolojik hem de ayni destekler verdik. Bu etkileşimimiz zamanla siyasi mahkûmlarla dayanışma komiteleri kurmaya kadar vardı.

İlerleyen yıllarda, eşimle birlikte Alman ve Türklerden oluşan küçük bir uzmanlık kuruluşu olan Demokratik Türkiye Forumu’nun (DTF) kuruluş sürecinde yer aldık.  DTF, özellikle Türkiye’de işkencenin önlenmesi konusunda faaliyetler yürüten Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV)’nı destekliyor. Aralarında sınıf arkadaşlarımın da olduğu bazı hekimler tarafından kurulan TİHV’in kuruluşuna maddi destek verdik ve bu vakfın gönüllüleri arasında da yer aldık. 2000’li yıllarda vakıf ile Almanya’daki Alman Tabib Odası, insan hakları kuruluşları ve federal meclis üyeleri ile görüşmelere aracı olduk.

Ardından, 1991 yılında, tüm bu süreçlerin yaşandığı dönemin etkisiyle ben de gerek kendi yazdığım, gerekse 12 Eylül döneminde çıkan şiirlerden uyarladığım parçalarla bir albüm çıkardım. Bu albümün gelirlerini o zamanlar faal olan İstanbul Savaş Karşıtları Platformu’na bağışladım.

Hrant Dink Vakfı Tarih ve Hafıza Araştırma Fonu’nun Doğuşu

90’ların ortalarında Ragıp Zarakolu’nun çıkarttığı bir kitap vasıtasıyla Türkiye’de Ermeni tarihi ile ilgili bilgi sahibi olmaya başladım. Daha sonra Taner Akçam, “Ermeni Kırımı” adlı bir kitap çıkarttı. O zamanlar el yordamı ile öğrenilen ve hassas olan bu konu hayatımı çok etkiledi. Okuduklarımdan ve gördüklerimden sonra aklımda bir fikrin tohumları atılmış oldu: tarihin iyi örnekler üzerinden ele alınması.  Daha sonra 2007’de Hrant Dink vuruldu ve hani Orhan Pamuk’un kitabı şöyle başlar ya: “bir kitap okudum hayatım değişti.” İşte bu ölüm de bende böyle bir etki bıraktı.

2009’da, Türkiye Almanya Kültür Forumu ile Hrant Dink Vakfı’nın birlikte yaptıkları bir toplantıya davet edilmiştim. Orada karşılaştığım Taner Akçam’a, 1915 olaylarının vicdanlı davranışları üzerinden anlatılması fikirlerimi anlatma fırsatı buldum. Kendisi bu fikri Hrant Dink Vakfı ile hayata geçirmemi önerdi. Kalp kalbe karşıymış, çünkü aynı zamanda Hrant Dink Vakfı’nın da tarih araştırmaları yapmak gibi bir arzusu varmış. Ben bu oluşuma hemen tamam dedim ve ardından Tarih ve Hafıza Araştırma Teşvik Fonu’nu başlattık. Bu fonun kurulmasına olan desteğim hem vakıf ve dava ile olan ilişkim, hem de tesadüf eseri benim aklımda bu tür bir araştırma için fikir varken Hrant Dink Vakfı’nın da benzer bir çalışmayı düşünüyor olmasına bağlı oldu. Bu dönemden sonra Hrant Dink davasının duruşmalarına oldukça düzenli katılmaya başladım.

Hrant Dink Vakfı bu fonu çok önemsiyor ve üzerinde yoğun çalışmalar yaparak fonun başarısının artmasına katkıda bulunuyor. Biz bu fonun ve araştırmanın büyümesini istiyoruz çünkü ilk etapta hayal ettiğimiz gibi, kamuoyunun bu konuda bilgilendirilmesi ve bir diyalog yaratılmasını önemsiyoruz. Hayal ettiğimiz noktaya henüz ulaşamamış olsak da fonla ilgili olarak çalışmak benim için çok ufuk açıcı oldu.  Tarihçi olmasam da Tarih ve Hafıza Araştırma Fonu ile hesaplaşma dönemine ait pozitif örnekler üzerinden bir tartışma yaratmak, benim yapabileceğim bir şey. Bir Türk olarak ben, yüzleşmenin taraflarından biriyim. Bu nedenle de fona destek vermem önemli.

Nükleer’e Karşı Farkındalık

Eşim Angelika Claussen ile Almanya’da yıllardır nükleer karşıtı hareketin içinde yer alırken Almanya’daki anti-nükleer hareket tecrübelerimizi Türkiye’ye aktarma isteği içindeydik. Çevre politikaları üzerine çalışmalar yürüten Dr. Ümit Şahin’le konuşurken nükleersiz.org web sitesini kurma ve bu yolla nükleer enerjiyle ilgili güvenilir ve güncel bilgi kaynağı oluşturma fikri ortaya çıktı. 2012’de bu web sitesinin ve oluşumun gerçekleşmesi için bağışta bulunduk. Eşim Angelika, nükleer enerji konusunda çok bilgili bir aktivist ve bu oluşuma danışman olarak destek vermeye devam ediyor.

Yaptığım bu çalışmalar, destekler bana göre aktif vatandaş olmanın bir yolu. Toplumu harekete geçirmek, pratik, pragmatik ve iş yapmaya yönelik çalışmalar yapmak benim için önemli ve zamanım oldukça bu çalışmaları yapmaya devam edeceğim.

*Hrant Dink Vakfı, Tarih ve Hafıza Araştırmaları Teşvik Fonu çerçevesinde 2014 yılına kadar yer alan çalışmalar “Ermeni Soykırımı’nda Vicdan ve Sorumluluk, Kurtulanlara Dair Yeni Araştırmalar” adıyla yayınlanmıştır. Yayın ile ilgili daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

Hrant Dink Vakfı Tarih ve Hafıza Araştırmaları Teşvik Fonu tarafından 2010 yılından bu yana desteklenen çalışmalar, 14 Mart 2015 tarihinde Cezayir Restoran’da düzenlenen ”Ermeni Soykırımı’nda Vicdan ve Sorumluluk: Kurtulanlara Dair Yeni Araştırmalar” konferansında sunulmuştur. Konferans ile ilgili bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.